روز فناوری مپنا، فرصتی فراهم شد تا با دکتر محمدحسین رفان، مدیرعامل شرکت برق و کنترل مپنا (مکو)، درباره مسیر تحول این شرکت از یک تیم کوچک مهندسی تا تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی فناوریهای برق، کنترل و انرژی پاک گفتوگو کنیم.
در این مصاحبه، دکتر رفان از تجربههای آغازین مکو، خلق سامانههای بومی مانند MAPCS و MAPEX، ورود به حوزههای نوین برقیسازی و دیجیتالسازی، و چشمانداز آیندهای که در همگرایی برق، دیجیتال و انرژی پاک تعریف میشود سخن گفته است.
آنچه میخوانید، روایت صریح و الهامبخش مدیرعامل مکو از مسیری است که با شجاعت، نوآوری و باور به توان مهندسان ایرانی طی شده و امروز میتواند الگویی برای صنعت انرژی کشور و منطقه باشد.
آقای دکتر رفان، شما از نخستین روزهای شکلگیری مکو حضور داشتهاید. امروز “روز فناوری“ برای شما چه معنایی دارد؟
روز فناوری برای من بیش از یک مناسبت سازمانی است و فرصتی است برای اینکه با خودمان صادقانه مرور کنیم چگونه از یک تیم کوچک مهندسی که در سال ۱۳۸۳ کارش را با انتقال دانش و یکپارچهسازی سیستمهای کنترل آغاز کرد، به یک بنگاه صاحب فناوری و اثرگذار در مقیاس ملی و منطقهای تبدیل شدیم. این روز یادآور دوران آغازین مکوست، زمانی که بسیاری از نیازهای صنعت برق کشور توسط شرکتهای خارجی تأمین میشد و در بسیاری از حوزهها هنوز باور نکرده بودیم که میتوانیم سیستمهای پیچیده برق و کنترل را در همین سرزمین طراحی و بسازیم. برای من، روز فناوری فرصتی است برای بازخوانی آن شجاعت اولیه؛ شجاعتی که باعث شد به جای تکرار راه دیگران، مسیر خودمان را تعریف کنیم و فناوری را بخشی از هویت شرکت قرار دهیم.
اگر بخواهید مسیر شکلگیری مکو را برای مخاطبان مرور کنید، داستان از کجا آغاز شد؟
داستان مکو، داستان عبور از وابستگی به توانمندی است. ما کارمان را با یکپارچهسازی سیستمهای کنترل و برق نیروگاه های گازی و بخار آغاز کردیم؛ ابتدا تحت لیسانس شرکتهایی مثل زیمنس و ABB، اما مسئله اصلی این بود که با وجود طراحی و اجرای صحیح پروژهها، هنوز صاحب دانش نبودیم. خیلی زود به این جمعبندی رسیدیم که اگر قرار است آیندهای برای مکو تصور کنیم، باید از نقش “مجری” عبور کرده و به سمت “خالق فناوری” حرکت کنیم. این نقطه عزیمت واقعی مکو بود؛ زمانی که تصمیم گرفتیم هویت فنیمان را روی توسعه محصولات بومی بنا کنیم.
نتیجه این تصمیم، شکلگیری هسته اولیه سامانه اتوماسیون و کنترل فرایند مپنا، یعنی MAPCS بود. طراحی و توسعه MAPCS فقط یک پروژه سختافزاری و نرمافزاری نبود، بلکه نخستین تجربه ما در خلق یک فناوری مستقل بود؛ فناوریای که بتواند در قلب نیروگاهها، پالایشگاهها، صنایع فولاد، سیمان و زیرساختهای حیاتی کشور کار کند. امروز وقتی به مسیر نگاه میکنم، میبینم MAPCS نه فقط یک محصول، بلکه نقطه تولد شخصیت فناورانه مکو بود.
پس از این مرحله، مکو وارد دورهای شد که بیشتر رنگ تجاری و صنعتی داشت. این گذار چگونه اتفاق افتاد؟
بعد از آنکه توانستیم MAPCS را به بلوغ صنعتی برسانیم، مسیر مکو از توسعه آزمایشگاهی به توسعه صنعتی تغییر کرد. ما وارد دورهای شدیم که باید فناوریهایی را که سالها برای آنها زحمت کشیده بودیم، در میدان واقعی صنعت به کار میگرفتیم. این دوره شامل توسعه سیستمهای تحریک بومی (MAPEX)، کنترل توربینهای بادی، کانورترهای DFIG، راهاندازی مرکز پایش آنلاین نیروگاهها (MAPCM) و ورود به حوزههای جدید مثل مدیریت انرژی و سیستمهای SCADA/EMS بود. این فعالیتها نشان داد که مکو میتواند نه فقط یک فناوری را بسازد، بلکه آن را بهصورت پایدار، تجاری و قابل استقرار عرضه کند.
در همین سالها بود که مکو توانست محصولاتش را در پروژههای ملی با مقیاس بالا اجرا کند. اکنون باید با افتخار اعلام کنم که امروز بخش بزرگی از ظرفیت نصبشده برق کشور—بیش از پنجاه هزار مگاوات—با سیستمهای بومی برق و کنترل مکو کار میکند. این نمایش توان مهندسی ایران هستند.
در سالهای اخیر، توسعه مکو به حوزههای جدیدی مثل برقیسازی، دیجیتالسازی و ذخیرهسازی انرژی رسیده است. این تغییر چگونه در استراتژی شرکت شکل گرفت؟
زمانی که مکو در دهه ۹۰ به بلوغ صنعتی رسید، یک واقعیت روشن شد: اگر میخواهیم همچنان شرکت پیشروی گروه مپنا در حوزه فناوری باقی بمانیم، باید وارد حوزههایی شویم که آینده صنعت در جهان را رقم میزنند. همین نگاه باعث شد وارد حوزه برقیسازی شویم؛ از توسعه پیشرانههای الکتریکی خودرو و اتوبوس گرفته تا ساخت نخستین زیرساختهای شارژ کشور و موازی با این حرکت ها، وارد دیجیتالسازی شدیم و پلتفرم MAPNA MIND را توسعه دادیم تا هوشمندسازی و تحلیل داده، بخشی از ذات محصولاتمان شود.
ورود به سیستمهای اینورتر و نیز ذخیرهسازهای انرژی (BESS) نیز ادامه همین مسیر بود؛ زیرا میدانستیم آینده شبکه برق، بدون نیروگاه های خورشیدی و ذخیرهسازهای گسترده امکانپذیر نیست. امروز مکو سازمانی است که فناوری را فقط تولید نمیکند، بلکه آن را در مسیر آینده صنعت انرژی میچیند و پیوند میان برق، کنترل، دیجیتال و حمل و نقل برقی را بهصورت یک پارادایم واحد میبیند.
این مسیر طولانی، چه تصویری از آینده فناوری مکو برای شما ساخته است؟
من آینده مکو را در سه لایه میبینم. لایه نخست، تداوم بلوغ فنی در حوزههای سنتی است؛ یعنی کنترل، حفاظت، اتوماسیون و سیستمهای نیروگاهی که هنوز بازار گستردهای دارند و هویت تاریخی ما را شکل دادهاند. لایه دوم، توسعه حوزههای جدیدی است مانند برقی سازی که امروز در آنها قدم گذاشتهایم: شامل خودروهای الکتریکی و زیرساخت شارژ، ذخیرهسازی انرژی، اینترنت اشیا و تحلیل داده. اینها ستونهای اصلی آینده مکو خواهند بود. و لایه سوم، مسیری است که شاید امروز تنها نشانههایی از آن را ببینیم، به طور کلی، آینده مکو در همگرایی برق، دیجیتال و انرژی پاک تعریف میشود. این شرکت میتواند به بازیگر اصلی در انقلاب های صنعتی چهارم و پنجم ایران تبدیل شود، به شرط آنکه سرمایهگذاری و نوآوری را همزمان پیش ببرد. بکار گیری هوش مصنوعی در محصولات می تواند انقلابی در آینده شبکههای انرژی انعطافپذیر ایجاد کند.
در تمام این مسیر، یک اصل ثابت وجود دارد: مکو باید «سازنده فناوری» باشد، نه «مصرفکننده آن». اگر چنین بمانیم، آینده مکو روشنتر از آن است که امروز تصور میکنیم.
اگر بخواهید پیامی به مهندسان جوان مکو بدهید، چه میگویید؟
میگویم این سازمان با دستهای شما ساخته میشود؛ همانطور که نسل ما مکو را در اتاقهای کوچک مهندسی، با آزمون و خطا و با تلاشهای شبانه شکل داد. امروز امکانات شما بسیار بیشتر است، اما انتظاری که صنعت از شما دارد نیز بسیار بزرگتر است. فناوری، مسیری نیست که به پایان برسد؛ هر دستاوردی که امروز به آن افتخار میکنیم، فردا باید تبدیل به نقطه شروعی برای یک محصول بهتر شود.
اگر یک توصیه داشته باشم این است که ، به روز فکر کنید ، نوآورانه مهندسی کنید هیچوقت کیفیت را قربانی سرعت نکنید، و هیچوقت از واقعیتهای سخت صنعت فاصله نگیرید. میدان واقعی، بهترین استاد مهندسی است.
و سخن پایانی شما در روز فناوری؟
روز فناوری برای ما یادآور این حقیقت است که پیشرفت، حاصل انباشت تجربه، تلاش پیوسته و اندیشه مداوم است؛ نه نتیجه یک تصمیم کوتاهمدت یا مقطعی. امروز، مکو بر شانههای سالها کوشش زنان و مردانی ایستاده است که با ایمان به تواناییهای خود، باور داشتند میتوانیم در سطح جهانی خلاق و نو آورانه بیندیشیم و عمل کنیم. اگر این باور را همچنان زنده نگه داریم، مسیر مکو نه تنها ادامه خواهد یافت، بلکه گستردهتر، اثرگذارتر و الهامبخشتر خواهد شد؛ مسیری که میتواند آینده صنعت برق و کنترل کشور را روشنتر سازد و الگویی برای نوآوری و خودباوری در جهان باشد.
